Twee volledige toespraken bij een onderscheiding: een districtsbestuurder reikt de Verdienstmedaille van de Orde van Verdienste uit, een verenigingsvoorzitter verleent de gouden erespeld. Personen en plaatsen zijn verzonnen, verloop en protocol kloppen. Opbouw, lengte en de verschillen tussen een staatsonderscheiding en een verenigingsonderscheiding legt de pagina Toespraak bij een onderscheiding uit.
Voorbeeld 1: De districtsbestuurder reikt de Verdienstmedaille uit
Situatie: plechtigheid in het districtshuis, 60 gasten, de districtsbestuurder eert de leidster van de Tafel Brakel voordat zij de oorkonde van de Bondspresident voorleest.
Geachte dames en heren, beste familie Fandrey, beste mevrouw Fandrey,
19 maanden geleden lag er een brief op mijn bureau. Afzender: uw dochter. Acht pagina’s, met daarbij 14 handtekeningen uit drie gemeenten. U wist zelf van niets, tot zes weken geleden de uitnodiging kwam. Zo lang kan dit district zwijgen, als het de moeite waard is.
De Bondspresident heeft u de Verdienstmedaille van de Orde van Verdienste van de Bondsrepubliek Duitsland toegekend. Op de oorkonde staan daarvoor twee regels ambtelijk Duits. Ik vertaal ze naar drie beelden.
Het eerste beeld: een dinsdagochtend, 6.40 uur, het laadperron achter de supermarkt in Brakel. Daar staat u sinds 2003, bij elk weer, kratten te laden. De filiaalmanager zegt dat u punctueler bent dan zijn vroege dienst. De Tafel Brakel heeft het afgelopen jaar 34 ton levensmiddelen doorgegeven aan 410 huishoudens. Elk van die tonnen begint aan dit laadperron.
Het tweede beeld: januari 2021. De helft van uw helpers ouder dan 70 en door de lockdown thuis. U heeft in twee weken een bezorgdienst opgezet, met de sportvereniging, met eindexamenkandidaten, met de eigen achterbak. Geen enkele uitgifteweek is uitgevallen. In het verslag van ons crisisteam staat daarover de zin: „mevrouw Fandrey regelt dat.” Het crisisteam had gelijk.
Het derde beeld: uw wachtlijst. De Tafel Brakel heeft een wachtlijst voor vrijwilligers. Ik ken in het hele district geen tweede organisatie die helpers moet laten wachten. Mensen komen omdat u er bent. Ze blijven omdat bij u iedereen op de eerste dag een naam draagt en een taak heeft. Men heeft mij verteld dat u nieuwe helpers principieel eerst achter het koffiezetapparaat zet, zodat ze in het eerste uur iedereen leren kennen. Ook dat is organisatietalent.
De Verdienstmedaille wordt toegekend voor verdiensten voor het algemeen belang die ver boven de gebruikelijke maat uitgaan. In het district Höxter is ze de afgelopen tien jaar vier keer uitgereikt. Vandaag voor de vijfde keer.
Beste mevrouw Fandrey, namens het district, uw drie gemeenten en de 410 huishoudens: dank u. Ik lees nu de oorkonde van de Bondspresident voor, en daarna is het applaus van deze zaal voor u.
Waarom het werkt: De opening vertelt de weg naar de onderscheiding als een klein geheimhoudingsverhaal, met de dochter als afzender en 19 maanden aan procedure. De zin „ik vertaal ze naar drie beelden” kondigt de structuur aan en maakt van de ambtelijke taal van de oorkonde een belofte aan de zaal. Elke episode heeft een plaats, tijd of getal: het laadperron om 6.40 uur, de bezorgdienst tijdens de lockdown, de wachtlijst als curiositeit. De zeldzaamheid van de medaille, vier keer in tien jaar, plaatst de onderscheiding in perspectief. De laatste zin gaat netjes over in de formele handeling; oorkonde en applaus zijn ingepland.
Voorbeeld 2: De verenigingsvoorzitter verleent de gouden erespeld
Situatie: jubileumavond van SV Blau-Weiß Elsen, de voorzitter eert de jarenlange terreinmeester en jeugdleider voor 150 gasten.
Beste verenigingsfamilie, beste gasten, beste Werner,
onze statuten zeggen in paragraaf 11: de gouden erespeld wordt verleend voor buitengewone verdiensten voor de vereniging. Het bestuur heeft er in maart over gestemd. De stemming duurde 40 seconden en was het enige unanieme besluit van de hele avond. Over de nieuwe lichtinstallatie hebben we daarna twee uur gekibbeld. Zo veel over de prioriteiten van deze vereniging.
Werner is sinds 1984 lid. Op papier was hij terreinmeester, jeugdleider en twee termijnen tweede voorzitter. Naast het papier was hij de man met de sleutelbos: 23 sleutels, ik heb ze geteld. Van elke deur in dit clubhuis weet hij wanneer ze klemt en wie haar het laatst heeft geolied. De reservesleutel voor het ballenhok heeft tot vandaag niemand anders dan hij gevonden.
Twee verhalen moeten vandaag genoeg zijn. Het eerste: elke vrijdag om drie uur kalkte Werner het veld, 37 jaar lang, dat zijn ruim 1.900 vrijdagen. In die tijd waren er precies twee thuiswedstrijden zonder verse lijnen, en in beide weekenden lag Werner in het ziekenhuis. Hij belde vanuit zijn ziekenhuisbed op en legde uit waar het touw hangt.
Het tweede: in 2011 stond onze jeugdafdeling voor het einde. Zeven kinderen, geen trainer. Werner heeft bij drie basisscholen aangebeld, een proefdag georganiseerd en in het najaar twee F-jeugdteams aangemeld. Bij de proefdag waren er bratwurst en frisdrank voor 60 euro uit de verenigingskas; meer marketing hebben we nooit gehad. Drie van die kinderen spelen vandaag in het eerste elftal. Een van hen heeft daarnet de champagneontvangst opgebouwd.
De gouden erespeld hebben in 71 jaar verenigingsgeschiedenis negen leden ontvangen. Werner, vandaag word jij nummer tien.
Kom naar voren. Namens 480 leden dank ik je voor 41 jaar. De speld is van goud. Verdiend heb je hem in kalkstof.
Waarom het werkt: De opening via paragraaf 11 klinkt droog en kantelt meteen naar de stemming van 40 seconden, die meer over Werner zegt dan elke lofrede. De sleutelbos met 23 sleutels is het beeld van een inzet die op geen enkele functielijst staat. De 1.900 vrijdagen met precies twee uitzonderingen vertellen betrouwbaarheid als getal; het telefoontje vanuit het ziekenhuisbed maakt daar een anekdote van die de zaal zal doorvertellen. Negen spelden in 71 jaar geven de onderscheiding gewicht. De slotzin verbindt het metaal van de onderscheiding met het materiaal van het werk en roept Werner rechtstreeks naar voren.
Het patroon erachter
Beide toespraken volgen dezelfde weg: de aanleiding, het verhaal achter de onderscheiding, twee tot drie episodes met plaats en getal, de zeldzaamheid van de onderscheiding, en dan de overhandiging als gepland slotmoment. De districtsbestuurder houdt vast aan het u en aan het protocol, de voorzitter mag jij zeggen en de zaal laten lachen; de mechaniek eronder is identiek. Bereid je zelf een onderscheiding voor, bel dan van tevoren twee weggezellen en verzamel de episodes die in geen enkel dossier staan. eloqole vormt daaruit de waardering die bij het kader past.